Onafhankelijkheid cao-partijen krijgt wettelijke basis

7 oktober 2026

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wil de onafhankelijkheid van cao-partijen expliciet vastleggen in de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst. Het voorstel is tot en met 19 oktober 2026 in consultatie. Voor medewerkers is dit relevant omdat cao-partijen afspraken maken over hun loon en andere arbeidsvoorwaarden.

Onafhankelijk onderhandelen

Onafhankelijkheid is al een uitgangspunt van het Nederlandse cao-stelsel. Het voorstel moet een duidelijke wettelijke basis bieden waarmee belanghebbenden de rechter kunnen vragen om die onafhankelijkheid te beoordelen. Dit vloeit voort uit de verplichtingen uit ILO-verdrag nr. 98 en een advies van de Stichting van de Arbeid uit 2025.

Werkgevers- en werknemersverenigingen moeten volgens de concepttekst onafhankelijk van elkaar zijn: “vrij van inmenging van de één in de zaken van de ander bij de oprichting, de uitoefening van werkzaamheden of het beheer van hun organisaties”. Daarnaast vermeldt de tekst als voorwaarde dat een vereniging één of meer leden heeft binnen de werkingssfeer van de cao.

Een werkgeversbijdrage aan een vakbond is niet automatisch in strijd met onafhankelijkheid. Zulke bijdragen kunnen het cao-overleg ondersteunen. Het gaat om de vraag of financiële of andere steun de zelfstandige positie van de vakbond ondermijnt. De toelichting noemt onder meer de betrokkenheid van leden, de financiering en het vermogen om collectieve acties te organiseren als indicatoren. De rechter weegt de omstandigheden per geval.

Toetsing achteraf

Het ministerie gaat de onafhankelijkheid niet bij iedere cao-aanmelding vooraf inhoudelijk toetsen. Volgens het voorstel kunnen belanghebbenden bij twijfel een rechter inschakelen nadat de cao tot stand is gekomen.

Een oordeel dat een partij niet onafhankelijk is, kan leiden tot nietigheid van de cao. De toelichting maakt daarbij een uitzondering: als aan beide zijden minstens één onafhankelijke cao-partij overblijft, kan de cao in stand blijven. Ook betekent een geschil niet zonder meer dat afgesproken arbeidsvoorwaarden direct worden teruggedraaid. De rechter moet de gevolgen per geval beoordelen, met aandacht voor bescherming van werknemers.